Adet sancısı, rahmin adet kanını dışarı atabilmek için kasılması nedeniyle oluşur. Bu kasılmaları artıran prostaglandin adlı maddeler, özellikle adetin ilk günlerinde alt karında kramp, bel ağrısı ve bacaklara yayılan ağrıya yol açabilir. Ancak sonradan başlayan, giderek şiddetlenen veya günlük yaşamı engelleyen adet ağrıları endometriozis, adenomyozis, miyom ya da pelvik enfeksiyon gibi durumlarla ilişkili olabilir.
Adet döneminde hafif veya orta düzeyde ağrı sık görülebilir. Ağrının kişiyi okuldan, işten veya günlük faaliyetlerden uzaklaştıracak kadar şiddetli olması ise olağan bir durum olarak kabul edilmemeli ve altta yatan neden araştırılmalıdır.
Adet Sancısı Nedir?
Adet sancısı, tıbbi adıyla dismenore, adet kanamasından hemen önce veya kanamanın başlamasıyla birlikte ortaya çıkan kramp tarzındaki ağrıdır. Genellikle alt karın bölgesinde hissedilir ancak bele, kasıklara ve bacakların üst kısmına yayılabilir.
Ağrıya bulantı, baş ağrısı, yorgunluk, ishal, terleme veya baş dönmesi eşlik edebilir. Yakınmalar çoğunlukla adetin ilk gününde daha belirgin olur ve birkaç gün içinde hafifler. NHS, adet ağrısının çoğu kişide üç güne kadar devam edebildiğini belirtmektedir.
Adet sancısı iki temel grupta değerlendirilir. Primer dismenore, rahim veya yumurtalıklarda belirlenebilen bir hastalık olmadan ortaya çıkan adet ağrısıdır. Sekonder dismenore ise endometriozis, adenomyozis, miyom veya enfeksiyon gibi jinekolojik bir nedene bağlı gelişir.
| Adet Sancısı Türü | Genel Özellikleri |
|---|---|
| Primer dismenore | Genellikle genç yaşlarda başlar ve adet kanamasının ilk günlerinde belirginleşir |
| Sekonder dismenore | Daha ileri yaşlarda başlayabilir ve zaman içinde şiddetlenebilir |
| Primer dismenore ağrısı | Çoğunlukla birkaç gün içinde azalır |
| Sekonder dismenore ağrısı | Adet öncesinde başlayabilir ve kanama bittikten sonra da sürebilir |
Adet Sancısının Nedenleri Nelerdir?
Primer adet sancısında temel neden, rahmin iç tabakasını dışarı atmak için kasılmasıdır. Adet döneminde yükselen prostaglandin düzeyi rahim kasılmalarını güçlendirebilir. Kasılmalar sırasında rahim dokusuna giden kan akımının geçici olarak azalması kramp şeklindeki ağrıların hissedilmesine katkıda bulunur.
Bu tür ağrılar genellikle ilk adetlerden sonraki yıllarda başlar. Yaş ilerledikçe, hormonal düzen değiştikçe veya doğum sonrasında yakınmaların hafiflemesi mümkündür. Ancak her kişide aynı değişim görülmez.
Adet sancısının şiddeti yalnızca kanama miktarına bağlı değildir. Bazı kişilerde az kanama olmasına rağmen yoğun kramp görülebilirken bazı kişilerde daha fazla kanamaya daha hafif bir ağrı eşlik edebilir.
Rahim içi araç kullanımı da özellikle uygulamadan sonraki ilk aylarda adet kanaması ve kramplarda artışa neden olabilir. Ağrının uzun süre devam etmesi veya giderek artması halinde rahim içi aracın konumu ve farklı jinekolojik nedenler değerlendirilmelidir.
Şiddetli Adet Sancısı Hangi Hastalıklarla İlişkili Olabilir?
Şiddetli adet sancısı, özellikle sonradan başladıysa veya her ay daha ağır seyrediyorsa sekonder dismenore açısından araştırılmalıdır. Ağrının nedeni belirlenmeden yalnızca ağrı kesici kullanılması, altta yatan bir hastalığın fark edilmesini geciktirebilir.
| Olası Neden | Eşlik Edebilecek Bulgular |
|---|---|
| Endometriozis | Şiddetli adet ağrısı, ilişki sırasında ağrı ve gebe kalmada güçlük |
| Adenomyozis | Giderek artan adet sancısı, yoğun ve uzun süren kanama |
| Miyom | Yoğun adet kanaması, kasıkta baskı ve karında şişkinlik |
| Pelvik enfeksiyon | Kasık ağrısı, kötü kokulu akıntı ve ateş |
| Yumurtalık kisti | Tek taraflı kasık ağrısı ve adet düzensizliği |
| Rahim ağzı darlığı | Adet kanının çıkışının zorlaşmasına bağlı kramp |
Endometriozis, şiddetli adet ağrısının önemli nedenlerinden biridir. Rahim iç tabakasına benzer dokunun rahim dışında gelişmesi; adet döneminde yoğun ağrı, kronik kasık ağrısı, ilişki sırasında ağrı, bağırsak veya idrar yakınmaları ve gebe kalmada güçlük oluşturabilir. Dünya Sağlık Örgütü, şiddetli adet ağrısını endometriozisin temel belirtileri arasında göstermektedir.
Adenomyoziste rahmin iç tabakasına benzer doku rahim kaslarının arasında bulunur. Bu durum özellikle yaşla birlikte artan adet sancısı ve yoğun kanamayla ilişkili olabilir. Miyomlar ise yerleşimlerine ve büyüklüklerine göre ağrı, baskı hissi ve fazla kanamaya yol açabilir.
Adet Sancısı Nasıl Geçer?
Hafif ve orta düzeydeki adet sancısı nasıl geçer sorusuna verilecek yanıt kişiden kişiye değişebilir. Alt karın bölgesine sıcak uygulamak, ılık duş almak, hafif egzersiz yapmak ve karın ya da bel bölgesine nazik masaj uygulamak krampların azalmasına yardımcı olabilir.
Yürüyüş, yüzme veya yoga gibi hafif hareketler kan dolaşımını destekleyebilir. Yeterli uyku, düzenli beslenme ve adet döneminin takip edilmesi de ağrının hangi günlerde yoğunlaştığını anlamayı kolaylaştırabilir.
Sıcak su torbası doğrudan cilde temas ettirilmemeli ve yanığa neden olacak kadar sıcak kullanılmamalıdır. Sıcak uygulama ağrıyı geçici olarak azaltabilir ancak sonradan başlayan veya şiddetlenen ağrının nedenini ortadan kaldırmaz.
Adet Sancısı İçin Hangi Tedaviler Uygulanır?
Adet sancısı tedavisi, ağrının primer veya sekonder olmasına göre planlanır. Primer dismenorede ağrı kesici ve iltihap azaltıcı ilaçlar değerlendirilebilir. Bu ilaçlar prostaglandin üretimini azaltarak rahim kasılmalarının hafiflemesine yardımcı olabilir.
Mide, böbrek, karaciğer, kalp hastalığı, astım, kanama bozukluğu veya düzenli ilaç kullanımı bulunan kişiler ağrı kesici kullanmadan önce sağlık değerlendirmesi almalıdır. İlaçların dozu ve kullanım süresi kişisel kararla değiştirilmemelidir.
Uygun kişilerde hormonal doğum kontrol yöntemleri rahim iç tabakasını incelterek kanama miktarını ve adet ağrısını azaltabilir. Ancak kullanılacak yöntem kişinin yaşı, sağlık öyküsü, gebelik planı ve riskleri dikkate alınarak belirlenmelidir.
Sekonder dismenorede yalnızca ağrının azaltılması yeterli olmayabilir. Endometriozis, adenomyozis, miyom veya pelvik enfeksiyon saptanırsa tedavi bu duruma göre düzenlenir. Endometriozis tedavisinde ağrı kesiciler, hormonal yöntemler ve gerekli görülen durumlarda cerrahi seçenekler değerlendirilebilir.
Adet Sancısında Ne Zaman Muayene Gerekir?
Adet ağrısı günlük yaşamı engelliyorsa, önceki aylara göre belirgin biçimde arttıysa veya kullanılan ağrı kesicilere rağmen azalmıyorsa jinekolojik değerlendirme gerekir. Ağrının ilk kez daha ileri yaşlarda başlaması da sekonder dismenore açısından araştırılmalıdır.
Adet dönemleri dışında kasık ağrısı, ilişki sırasında ağrı, idrar veya dışkılama sırasında ağrı, ara kanama, yoğun adet kanaması, kötü kokulu akıntı, ateş ya da karında şişlik bulunması halinde değerlendirme geciktirilmemelidir. Bu bulgular endometriozis, miyom veya pelvik enfeksiyon gibi farklı durumlarla ilişkili olabilir.
Değerlendirme sırasında adet düzeni, ağrının başlama zamanı, süresi ve eşlik eden belirtiler sorgulanır. Jinekolojik muayene ve ultrason yapılabilir. Gerekli durumlarda kan testleri, enfeksiyon incelemeleri veya ileri görüntüleme yöntemleri planlanabilir.
Adet Sancısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular
Adet Sancısı Kaç Gün Sürer?
Primer adet sancısı çoğunlukla kanamadan hemen önce veya ilk gün başlar ve iki ya da üç gün içinde azalır. Daha uzun süren veya adet bittikten sonra devam eden ağrının nedeni araştırılmalıdır.
Adet Sancısı Bele Ve Bacaklara Vurur mu?
Rahim kasılmalarına bağlı ağrı bele, kasıklara ve bacakların üst kısmına yayılabilir. Tek taraflı, ani veya hareket etmeyi zorlaştıran ağrılarda farklı nedenler değerlendirilmelidir.
Evlenince Adet Sancısı Geçer mi?
Evliliğin adet sancısını doğrudan geçirdiğini gösteren tıbbi bir ilişki yoktur. Ağrının zaman içinde azalması yaş, hormonal değişimler veya gebelik ve doğum gibi farklı etkenlerle bağlantılı olabilir.
Adet Sancısı İçin Sıcak Su Torbası Kullanılır mı?
Alt karın bölgesine kontrollü sıcak uygulama yapmak kasların gevşemesine ve ağrının hafiflemesine yardımcı olabilir. Sıcak su torbası bir bezle sarılmalı ve doğrudan cilde uygulanmamalıdır.
Sonradan Başlayan Adet Sancısı Neden Olur?
Daha önce ağrısız geçen adetlerin sonradan sancılı hale gelmesi endometriozis, adenomyozis, miyom, yumurtalık kisti veya pelvik enfeksiyonla ilişkili olabilir. Ağrı giderek artıyorsa jinekolojik muayene yapılmalıdır.
